Wetenschappelijk onderzoek in de praktijk

computerArtikel
7 min

Wist je dat je zelf relatief gemakkelijk wetenschappelijk onderzoek kunt doen in de praktijk? De effecten van een behandeling worden vaak onderzocht door wetenschappers, die grote aantallen cliënten nodig hebben om uitspraken te kunnen doen over de effectiviteit. En dan is het nog maar de vraag of de resultaten van grootschalig onderzoek wel altijd te generaliseren zijn naar de cliënten die we dagelijks in de praktijk zien. Door binnen de bestaande praktijk onderzoek te doen naar één of enkele cliënten kunnen we onderzoeken wat werkt voor bepaalde typen cliënten, bijvoorbeeld met een bijzondere comorbiditeit. Ook kunnen we innovatieve therapieën of manieren van therapie geven, zoals online therapie, onderzoeken voordat er geïnvesteerd wordt (met tijd, moeite en geld) in grootschalig onderzoek.

Wat kun je onderzoeken met een single case design?

Met een single case design kun je onderzoeken wat de effecten van een volledige therapie zijn voor een bepaalde cliënt, maar je kunt ook onderzoeken wat de meerwaarde is van bepaalde onderdelen van een behandeling. Bijvoorbeeld: Verminderen de klachten van een cliënt na de behandeling verder tijdens een nazorgtraject met een strippenkaart? Of: Vermindert de sociale angst van een cliënt nog verder als je na exposure nog cognitieve technieken inzet? Je moet de onderdelen van de behandeling dan wel los na elkaar zetten (bijv. eerst een X aantal sessies exposure, gevolgd door een X aantal sessies cognitieve technieken). Ook kun je onderzoeken welke mechanismen optreden die het effect verklaren. Waar zie je bijvoorbeeld het eerst veranderingen in optreden, in emotie of in cognitie? Draagt de therapeutische relatie bij aan de verandering in klachten?

Hoe zet je het onderzoek op?

Je kunt een single case design opzetten met één cliënt of met meerdere cliënten. Als je meerdere cliënten volgt in je onderzoek, vergelijk je die niet met elkaar. Het idee van het single case design is juist dat je de cliënt cliënt met zichzelf vergelijkt, dus je kijkt naar de verandering van zijn of haar klachten over de tijd. Je cliënt is als het ware zijn/haar eigen ‘controlegroep’. Het design wordt sterker als je ervoor zorgt dat er minimaal twee fases zijn die je met elkaar kunt vergelijken. Bijvoorbeeld een baseline fase (bijv. de natuurlijke wachttijd) en een behandelfase (AB-design). Of een baseline-fase, een fase waarin een eerste onderdeel van de behandeling wordt uitgevoerd en een fase waarin het tweede onderdeel wordt uitgevoerd (ABC-design). Als je meerdere cliënten volgt wordt je design nog sterker als je de lengte van de baseline-fase randomiseert (bijv. twee cliënten hebben een baseline-fase van één week, twee andere cliënten hebben een baseline-fase van twee weken en weer twee andere cliënten een baseline-fase van drie weken).

Om uitspraken te kunnen doen over de veranderingen van de klachten van een cliënt is het van belang om veel metingen te doen, minimaal vijf per fase. Als je wekelijks of zelfs dagelijks wil meten, kun je de cliënt natuurlijk niet elke keer lange vragenlijsten laten invullen. Je kunt dan enkele items van een vragenlijst opnemen die je frequent laat beantwoorden door de cliënt. Als je meerdere cliënten volgt in je onderzoek, kun je een maat nemen die voor iedereen relevant is. Wanneer de problematiek van de cliënten in je onderzoek wat meer uiteen loopt, kun je dit oplossen door voor elke cliënt apart relevante maten op te nemen (bijv. de hoogst scorende items op een vragenlijst die eerder is afgenomen). Je kunt denken aan metingen die de cliënt moet invullen (bijv. wekelijks iets over zijn/haar stemming, belangrijke cognities en gedrag) en die je zelf al therapeut kunt invullen (bijv. per sessie iets over je obervaties m.b.t. het gedrag van je cliënt). Naast frequente metingen kun je ook nog wat algemene voor- en nametingen opnemen in je onderzoek.

 

Literatuurbronnen

      • Maric, M. & van der Werff, V. (2020).
        Single-Case experimental designs in clinical intervention research. In: Small sample size solutions, Rens van de Schoot & Milica Miocevic. London: Routledge.
      • Maric, M. (2018). Single-case experimentele designs in cognitieve gedragstherapie. Gedragstherapie, 51(2), 158 – 170.

Bekijk ook

Op de hoogte blijven van nieuwe artikelen?

Meld je aan en ontvang de nieuwsbrief zodra er weer nieuwe content beschikbaar is.