Van wachtkamer naar woonkamer: cliënten over online therapie

Cliënten over hun ervaringen: wat maakt online therapie succesvol?

Binnen LMcare hebben we enkele cliënten gevraagd wat zij zelf zien als de succesvolle ingrediënten van hun behandeltraject en welke verantwoordelijkheid ze hier zelf in (moeten) nemen in vergelijking tot behandeling op locatie. Alle geïnterviewde cliënten hebben eerder een behandeltraject op locatie gevolgd en hebben recent hun online behandeltraject bij LMcare afgerond (2025).

Motivatie

De geïnterviewden geven aan dat hun eigen motivatie om te herstellen de belangrijkste input is die zij zelf hebben geleverd, dit verschilt wat hun betreft niet van therapie op locatie. Op afspraken verschijnen, serieus aan de slag gaan met de gegeven opdrachten of sessieverslagen teruglezen worden door hen genoemd als belangrijke factoren voor herstel.

Kevin* (25 jaar), wie kampte met somberheid en angstklachten, geeft als voorbeeld dat online behandeling de mogelijkheid heeft gegeven om (op eigen initiatief) bepaalde ingesproken oefeningen te downloaden en daarmee altijd bij de hand te hebben om ook op moeilijke momenten in te zetten:“…Ook had ik zelf de audiofragmenten van eHealth gedownload en die heb ik in mijn telefoon gezet. Ik was bijvoorbeeld een keer in de stad en toen voelde ik me overweldigd. Toen had ik de ademruimte audio aangezet en kon ik daarmee de oefening uitvoeren.” Dit eigen initiatief heeft bijgedragen aan zijn herstel.

Eigen regie

De cliënten geven unaniem aan dat zij meer regie hebben gevoeld in hun online behandeling ten opzichte van een locatiegebonden traject:

Regie om op hún moment te kunnen starten met behandeling
De geïnterviewden geven aan dat therapie toegankelijker werd omdat het online was. Een verhuizing, tijdelijk elders wonen, afgelegen wonen of wonen en werken op verschillende plekken bemoeilijkten het starten met een behandeling op locatie. Online behandeling gaf hen de mogelijkheid om ondanks deze praktische problemen wel met een behandeling te kunnen starten. Kevin, die door omstandigheden tijdelijk niet in zijn eigen stad verbleef, geeft het voorbeeld dat hij door de online behandeling niet langer gebonden zat aan zijn woonplek: “… het maakt niet uit waar ik ben, Ik heb therapie altijd bij de hand, dus dat is wel echt een voordeel.”

Regie om te focussen op de behandeling
Drie van de vier cliënten geven ook aan dat ze het wegvallen van reistijd tijdens het traject als prettig ervaren hebben. Hierdoor waren de sessies makkelijker te combineren met werk.

Hanneke* (37 jaar, angstklachten) vertelt: “Je kan op werk een sessie doen en daarna even wandelen in plaats van ergens naartoe te moeten reizen.” Behoud van werk kan zorgen voor structuur, voldoening en sociale contacten, wat volgens de Nederlandse GGZ (2024) bijdraagt aan herstel van psychische klachten.

Kevin vertelt dat de online behandeling het voor hem vergemakkelijkte om bij toename van zijn somberheidsklachten toch de regie te vinden om aan zijn herstel te werken: “Online kon ik toch aanwezig zijn, ook al had ik er door mijn klachten niet altijd zin in. Op locatie komt er veel meer voorbereiding bij kijken: opstaan, douchen, eten, ov, etc. Het is maar een kleine moeite om je laptop open te doen.”

Ook Meike* (55 jaar), wie kampte met somberheid en traumagerelateerde klachten, vertelt hoe een behandeling vanuit haar eigen huis haar de mogelijkheid heeft geboden om met haar klachten aan de slag te gaan: “Het geeft mij heel veel rust dat ik nergens naartoe hoef te rijden, voorheen bij een behandeling op locatie in een stad was ik echt angstig. Als ik in een file kwam of druk verkeer, raakte ik in paniek. Dan was ik het overzicht kwijt. Als ik daar dan aankwam moest ik wachten totdat ik weer rustig werd en nu thuis ben ik gewoon rustig. Ik zit nu gewoon in mijn veilige omgeving.” Meike kon online nu wél vanuit een veilige basis aan de slag met haar klachten en toewerken naar exposure aan gevreesde situaties.

Thijs* (41 jaar), wie kampte met angstklachten, benoemt weer een ander aspect van online therapie, namelijk dat er minder afleidende factoren spelen: “… de behandelkamer, de stoelen of de bank die niet lekker zit. Je kunt je online beter focussen en blijft meer bij waar het echt over moet gaan.”

De geïnterviewden hebben ook themabijeenkomsten gevolgd in een groep met andere cliënten. Hierover vertellen ze dat ze zich gemakkelijk open konden stellen. Meike: “In een groep op locatie zou ik de mensen live bij mij hebben zitten en ben ik meer bezig met de anderen, waardoor ik meer terughoudend ben.” Ook Hanneke vertelt: “Misschien juist omdat het online was kan dat meer focus bieden. De eigen omgeving kan voor mentale rust zorgen, juist bij onderwerpen die moeilijk zijn kun je je eigen dekentje en thee erbij pakken.”

Hoewel de meeste cliënten dus vinden dat ze zich online beter kunnen focussen op de behandeling, geeft Kevin aan online behandeling juist iets afleidender te vinden: ‘Bij online behandeling word ik sneller afgeleid doordat ik mijzelf of dingen om mij heen zie. Als ik ergens naartoe ga, ben ik meer aanwezig.’

Regie om een veilige omgeving creëren
Alle geïnterviewden geven aan dat er sprake was van een fijne klik met de behandelaar. Daarnaast geven de cliënten aan het prettig te vinden om zelf zorg te kunnen dragen voor een veilige omgeving. Voor meerdere cliënten bestond dat uit het zoeken of creëren van een fijne vertrouwde plek, bijvoorbeeld in huis. Drie van de vier cliënten geven aan zich sneller of meer open te hebben gesteld dan bij behandeling op locatie.

Hanneke vertelt: ‘Je kan snel en goed de diepte ingaan met zijn tweeën. Wat daarbij kan hebben geholpen is dat je niet fysiek tegenover elkaar zit, omdat je bij vreemden niet zo gauw open bent.’

Ook Meike vertelt: “Voor mij zaten er kleine verschillen in. Als ik thuis zit, komen mijn emoties eerder omhoog, bij behandelingen op locatie probeerde ik het meer tegen te houden. Tegenover een wildvreemde aan tafel is toch anders. Maar thuis zit ik veilig, hier kan mij niets gebeuren.”

Kevin ervoer juist op locatie meer vrijheid om zich te uiten: “dat stukje echt uit je huis stappen en dat je gewoon je problemen ergens anders kunt uiten, dat is voor mij wel belangrijk.”

Extra inzet van cliënt bij een online behandeling

Wat is dan wél de extra inzet die cliënten bij een online behandeling moeten leveren? Dat is eigenlijk vooral praktisch:

Internetverbinding
Een goed werkende internetverbinding wordt genoemd als extra verantwoordelijkheid in het online traject. Eerder verscheen hier op de LMcare Academy al een artikel over.

Privé plek
Zorg voor een plek waar je vrijuit kan praten. Meike vertelt: “…een plek zoeken waar ik niet gestoord werd, want de ene dag was mijn zoon hier en de andere dag niet.” Ook Thijs vertelt: “De praktische zaken zijn wel dat ik het even met mijn vriendin moest bespreken. Ben jij thuis, dan ga ik even boven zitten.”

Zelfzorg
Kevin vertelt ook dat de online behandeling soms wat extra zelfzorg vroeg: “Ik had geen werk en studie. Dat was ook allemaal weggevallen, naar locatie gaan om daar therapie te volgen zorgde voor mij wel voor een soort uitstapje. Na een online sessie bleef ik in het begin vaak gewoon thuis, in dezelfde ruimte. Ik heb gemerkt dat het mij hielp om uit huis te gaan om aan de opdrachten te werken, omdat ik daarmee ook een soort scheiding voor mezelf creëerde tussen de ruimte waarin ik bezig ben met therapie en daarbuiten.”

Conclusie

Concluderend zijn de geïnterviewden overwegend positief over de online behandeling en noemden weinig extra inzet. Enkele praktische zaken zoals werkend internet, een fijn plekje voor de gesprekken en goede zelfzorg werden genoemd als aandachtspunten. Verder komt met name naar voren dat de cliënten in het online traject meer regie hebben ervaren dan in een behandeling op locatie.

Onder de geïnterviewden worden ook enkele kritische noten geplaatst over online behandeling zoals genoemd. Online behandeling is uiteraard niet voor iedereen even effectief. Uit onderzoek blijkt dat het effect van online behandeling samenhangt met persoonskenmerken van de cliënt en behandelaanpak, meer dan met diagnose of behandeldoel (Leighton et al., 2023). Zo beïnvloeden onder andere de verwachtingen van de cliënt over de (effectiviteit van de) behandeling de mate van slagen en is het belangrijk dat de therapeut de verwachtingen regelmatig checkt en bijstuurt (Pontén et al., 2023).

Daarnaast lijken cliënten die kampen met sociale angstklachten, borderline persoonlijkheidskenmerken of traumagerelateerde klachten, zich veiliger te voelen bij online therapie. Zij lijken zich meer open te kunnen stellen en minder afweer te tonen (Leighton et al., 2023).

Advies voor cliënten die twijfelen

Wat is dan het advies voor cliënten die twijfelen? Hanneke zegt hierover: “De drempel is kleiner dan dat die lijkt. In therapie gaan kan spannend zijn, maar online is niet spannender dan op locatie. De online omgeving is ook veilig, juist omdat je in je eigen bubbel kan zitten.” En Thijs zegt hierover: ‘.. wat het comfortabel maakt is dat je in je eigen omgeving bent, je hebt zelf de regie en autonomie.’

Natuurlijk kunnen er ook nadelen worden ervaren aan een online behandeltraject, zoals in dit artikel ook besproken is. Elke cliënt kan hierin een eigen afweging maken. Kortom, om met de woorden van Kevin te spreken: ‘Kijk of het bij je past!’

*Alle namen in dit artikel zijn gefingeerd. Persoonsgegevens zijn bekend bij auteur