Historisch rollenspel? Kan ook online!

computerArtikel
7 min.

GZ-psycholoog Marjolein van Wijk-Herbrink behandelt sinds een jaar cliënten online middels videobellen. Sindsdien vragen mensen vaak hoe ze dat vindt en of ze online wel alle therapeutische technieken kan gebruiken. Haar antwoord is steevast: “Het bevalt me verrassend goed, er zijn maar weinig technieken die ik tijdens een online behandeling niet inzet, die ik in de behandelkamer met de cliënt op locatie wel zou gebruiken.” Het historisch rollenspel was echter een techniek waar ze zo haar twijfels over had. 

Afgelopen week besloot ze de proef op de som te nemen. Ze legde het voor aan cliënt Sandra (fictieve naam), die ervoor open stond om uit te proberen of het online zou lukken en wat voor resultaat dit dan zou hebben. Marjolein: “We kwamen op een moment in de sessie dat ik het passend vond om het historisch rollenspel in te zetten, dat het door mijn hoofd schoot dat ik dat gedaan zou hebben als de cliënt bij mij in de kamer zou zijn. Ik dacht dat het Sandra zou kunnen helpen en besloot het aan haar voor te stellen.” Sandra heeft een gedachte die haar erg belemmert, namelijk de gedachte dat ze niet goed genoeg is of niks waard is. Er zijn verschillende herinneringen die voor haar gevoel bewijzen dat deze gedachte waar is. Marjolein en Sandra werken met verschillende technieken aan de geloofwaardigheid van deze gedachte (o.a. stoelentechniek, imaginaire rescripting, meerdimensionaal evalueren). Het historisch rollenspel zou hierop een aanvulling kunnen zijn. 

Historisch rollenspel in 7 stappen

In het historisch rollenspel doorloop je met de cliënt verschillende stappen: 

Stap 1
In de eerste stap zoek je samen met de cliënt naar een herinnering die voor de cliënt gevoelsmatig bewijst dat zijn kernovertuiging of schema waar is. Sandra noemde een herinnering waarin ze kritiek van haar vader kreeg.

Stap 2
In de tweede stap speel je deze herinnering kort en puntig na. Het gaat erom dat de belangrijkste, schema-triggerende boodschap wordt nagespeeld. De cliënt speelt zichzelf en de therapeut speelt de andere persoon in de herinnering. In dit geval speelde Marjolein dus de vader van Sandra. Om dit zo echt mogelijk te laten lijken, zijn Marjolein en Sandra beiden gaan staan en hebben ieder hun laptop meegenomen naar het ‘speelveld’ naast zich. Marjolein vroeg aan Sandra waar ze zich samen bevinden (in de gang van het huis waar Sandra destijds woonde) en in welke houding ze zich begeven (staand, tegenover elkaar). Zij konden de laptop dus beiden gewoon recht voor zich houden. Als de cliënt aangeeft dat de andere persoon in de herinnering bijvoorbeeld in een zittende, van haar weggedraaide houding was, probeer dit dan zo goed mogelijk na te bootsen en zet de laptop/camera in de juiste positie zodat de cliënt jou van de zijkant ziet. In het gezamenlijk gecreëerde speelveld wordt de herinnering nagespeeld, waarbij het de bedoeling is dat de cliënt op dat moment voelt wat er bij zichzelf gebeurt (welke gevoelens en overtuigingen dan worden geactiveerd).

Stap 3
In stap 3 verlaten therapeut en cliënt kort het speelveld om dit na te bespreken. Sandra en Marjolein namen beiden weer plaats aan hun bureau en zetten de laptop voor zich neer. Sandra noemt hier dat ze zich verdrietig en ook wel boos voelde worden, en noemt de overtuiging: “ik ben (zelfs voor hem, mijn eigen vader) niet goed genoeg”. Ze gelooft deze overtuiging voor 80%.

Stap 4
In de vierde stap wordt het korte rollenspel herhaald, maar wordt van rol gewisseld. De therapeut speelt dus de jongere cliënt en de cliënt speelt de andere persoon in de herinnering. Neem dus ook echt een andere positie in het speelveld in die klopt met de herinnering (als je bijv. eerst met je gezicht naar het raam stond in je eigen ruimte, ga je in het tweede rollenspel met je rug naar het raam staan als jullie in het speelveld tegenover elkaar stonden). Let daarmee weer op de positie van de camera’s, zodat het zo echt mogelijk overkomt voor de cliënt. De bedoeling van dit tweede rollenspel is dat de cliënt zich inleeft in de andere persoon en vanuit diens perspectief naar de situatie kijkt. Vaak ontstaat daarmee ruimte voor een alternatieve verklaring voor het gedrag van die ander.

Stap 5
In stap 5 gaan de therapeut en cliënt weer terug in hun stoel zitten om het tweede rollenspel na te bespreken. In Sandra’s geval realiseerde zij zich dat haar vader bezorgd om haar was, haar van raad wilde voorzien en het beste met haar voor had. Dat maakt haar oorspronkelijke gedachte,  dat zij niet goed genoeg was, minder geloofwaardig (nog maar 20%).

Stap 6
In de zesde stap wordt het rollenspel voor de laatste keer gespeeld, waarbij de cliënt weer zichzelf speelt en de therapeut de ander. De cliënt mag in dit derde rollenspel reageren zoals hij had willen reageren, vanuit wat hij voelt en door voor zichzelf op te komen. Dit is een vaardigheid die destijds niet van de cliënt verwacht mocht worden (vaak is de cliënt in de herinnering een stuk jonger), maar die de cliënt met de kennis van nu wel zou kunnen uitproberen. Sandra merkte haar verdriet en boosheid op en zei tegen haar vader wat het met haar deed dat hij deze kritiek gaf. Ook vroeg ze hem wat hij daar eigenlijk mee bedoelt. Dit voelde voor haar erg goed en krachtig. Als de cliënt dit nog moeilijk vindt, kan de therapeut hier coachen of zelf voordoen hoe de cliënt zou kunnen reageren.

Stap 7
In deze laatste stap wordt het laatste rollenspel nabesproken. Eventueel kun je teruggaan naar stap 6 als de cliënt nog niet helemaal tevreden is of nog iets wil bijschaven aan zijn reactie. Tot slot bespreek je hoe de cliënt de alternatieve gedachte en nieuwe vaardigheid ook in het dagelijks leven zou kunnen toepassen en wat dit zou kunnen opleveren. Koppel hier eventueel een huiswerkopdracht aan.

Conclusie

Marjolein is van gedachten veranderd: het historisch rollenspel kan prima online uitgevoerd worden. Uiteraard zal de ene herinnering gemakkelijker na te spelen zijn dan de andere en kan het zijn dat het een uitdaging is om een gezamenlijk, deels denkbeeldig speelveld te creëren. Maar door het gebruik van laptops (zorg ervoor dat ze opgeladen zijn!) ben je mobiel en kun je gemakkelijk de posities veranderen. Sandra is ook positief over haar ervaring met het historisch rollenspel: “Voor mij kwam het zeker echt genoeg over. Uiteindelijk sta je beiden gevoelsmatig in dezelfde ruimte, ook door van plek te veranderen.” Ze noemt dat ze er even aan moest wennen om de laptop in haar hand te hebben, maar dat dit haar niet belemmerde. “Door het ook vanuit het gezichtspunt van de ander te spelen zie je andere dingen dan het vanuit mijn eigen ‘gelijk’ aan te vliegen. Ik snap nu beter waarom ik het ook anders kan zien dan ik het tot nu toe gedaan had.”

Checklist voor het historisch rollenspel online

✔️ Creëer een gemeenschappelijk, deels denkbeeldig speelveld
✔️ Zorg dat de laptops opgeladen zijn
✔️ Overleg wat de juiste positie van je laptop (camera) is
✔️ Wissel van plek in het speelveld als je van rol wisselt
✔️ Speel, probeer uit en heb plezier samen!

Bekijk ook

Op de hoogte blijven van nieuwe artikelen?

Meld je aan en ontvang de nieuwsbrief zodra er weer nieuwe content beschikbaar is.